طراحی سوال چگونه باید باشد؟

فصل ششم: تحلیل سوالات آزمون

تحلیل پاسخهای دانش‌آموزان به هر سوال، اطلاعات تشخیصی لازم را برای بررسی کیفیت یادگیری دانش‌آموزان و مشکلات آموزشی در اختیار معلم قرار می‌دهد و او را در رفع مشکلات یادگیری و آموزش مدد می‌رساند.

برای تحلیل سوالات آزمون باید نحوه پراکندگی پاسخهای آزمون شوندگان برای هر سوال و هر گزینه را مشخص نمود یعنی معلوم نمود در هر سوال چند نفر گزینه درست را انتخاب کرده‌اند و هر یک از گزینه‌های انحرافی چند نفر را به خود جلب کرده و چند سوال را بی‌جواب گذاشته‌اند. بر اساس این اطلاعات نکات زیر در مورد تک‌تک سوالات روشن می‌شود.

الف- قوه‌ی دشواری سوال

ب- قوه‌ی تمیز سوال

ج- ارزش مورد نظر برای هر گزینه انحرافی

محاسبه ضریب دشواری

  منظور از دشواری یک سوال این سوال است که جمع پاسخ‌دهندگان به آن سوال چگونه پاسخ داده‌اند.

برای محاسبه ضریب دشواری یک سوال برگه‌های امتحانی را با توجه به نمره کل آزمون به دو دسته مساوی گروه بالا و گروه پایین تقسیم کرده و طبق فرمول زیر عمل می‌نماییم.

100×  انتخاب درست گروه پایین  +  انتخاب درست گروه بالا)    = ضریب دشواری سوال 

              (تعداد افراد گروه پایین  +  تعداد افراد  گروه بالا                    

هر چه ضریب دشواری سوالی بزرگتر (به صد نزدیکتر) باشد آن سوال، سوال آسانتری است و هر چه این ضریب کوچکتر (به صفر نزدیکتر) باشد سوال، سوال دشوارتری است.

محاسبه ضریب تمیز

  قوه تمیز یک سوال به این مطلب اشاره می‌کند که این سوال تا چه اندازه بین پاسخ دهندگان قوی و ضعیف تمایز قائل می‌شود (می‌شود فرض کرد 27% کسانیکه بیشترین نمرات را در مجموع آزمون به دست آورده اند گروه قوی و 27% کسانیکه کمترین نمرات را در مجموع آزمون کسب کرده‌اند گروه ضعیف می‌باشند)

فرمول و قاعده محاسبه آن چنین است:

تعداد انتخابهای درست گروه پایین – تعداد انتخابهای درست گروه بالا = ضریب تمیز سوال

                                  

تعداد افراد یک گروه (بالا یا پایین)

هر چه ضریب تمیز بزرگتر باشد قوه تمیز سوال بیشتر و هر چه این ضریب کوچکتر باشد قوه تمیز آن کمتر است.

میزان مشابهت گزینه‌های نادرست هر سوال و قدرت آن در جلب توجه امتحان شوندگان

نکته دیگر در تحلیل پاسخهای آزمون شوندگان به سوالات آزمون، بررسی نحوه پراکندگی پاسخهای مربوط به  گزینه‌های انحرافی هر سوال است (هدف از گنجاندن گزینه‌های انحرافی در سوالات چند گزینه‌ای منحرف کردن پاسخ دهندگانی می‌باشد که کمتر مطلع هستند)

بنابراین گزینه انحرافی عملاً باید بتوان این کار را انجام دهد و پاسخهای آزمون شوندگان به هر یک از گزینه‌ها این مطلب را روشن می‌کند.

پس از بررسی‌های فوق و تحلیل سوالات، سازنده آزمون باید با استفاده از نتایج حاصل به تجدید نظر در سوالات خود و بازنویسی آزمون بپردازد.

هر بار که آزمون به اجرا درمی‌آید، باید تحلیل سوالات انجام گیرد و در محتوای آزمون تجدید نظر شود.

فصل هفتم: تجزیه و تحلیل نتایج آزمون

  ارزشیابی از آموخته‌های دانش‌آموز برای کشف و رفع نارسایی‌ها، (خواه نارسایی‌های یادگیری شاگرد و خواه نقاط ضعف روش تدریس معلم) می‌باشد.

  برای رسیدن به این هدف نتایج امتحان باید مورد تجزیه و تحلیل دقیق قرار گیرد و بر اساس این تجزیه و تحلیل باید معلوم شود که:

1- هر یک از دانش‌آموزان تا چه حد اندازه به هدف‌های تدریس رسیده‌اند.

2- دانش‌آموزان کلاس به طور کلی تا چه اندازه به هدف‌های درس دست یافته‌اند.

3- نارسایی‌های دانش‌اموزان مربوط به کدام یک از بخش‌های درسی است و چگونه می‌توان آنها را بر طرف ساخت.

4- میزان موفقیت معلم در رسیدن به هدف‌های درس تا چه اندازه است.

   برای بررسی موارد بالا لازم است که نتیجه امتحان با توجه به جدول بودجه‌بندی سوالات مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد برای انجام این کار اقدامات زیر ضروری است:

-  تعیین عملکرد هر دانش‌آموز در رابطه با هر یک از هدف‌های درس

منظور آن است که معلوم شود هر دانش‌آموز به کدام یک از پرسشهای امتحان پاسخ درست، به کدام پرسشها پاسخ غلط و کدام پرسشها را بی‌جواب گذاشته است (این اطلاعات را می‌توان به سهولت از روی ورقه امتحانی و یا پاسخنامه‌های دانش‌آموزان به دست آورد)

-  تعیین عملکرد هر دانش‌آموز در رابطه با همه پرسش‌های امتحان

منظور از عملکرد وی در آزمون آن است که معلوم شود به چند سوال از سوالات امتحان پاسخ درست داده است که معمولاً به صورت درصد عملکرد وی بیان می‌شود.

-   تعیین عملکرد کلاس در هریک از هدف‌ها

در این مورد نیز عملکرد کلاس به شورت درصد بیان می‌شود باید معلوم کرد که چند درصد شاگردان کلاس به هر یک از پزسشهای امتحان پاسخ درست داده‌اند.

-   تعیین عملکرد دانش‌آموزان کلاس

در اینجا هدف این است که معلوم شود چند درصد دانش‌آموزان کلاس به طور متوسط به همه‌ی هدفهای درسی که از آن امتحان به عمل آمده است رسیده‌اند و یا به پرسش‌های آن پاسخ درست داده‌اند برای اینکار ابتدا میانگین تعداد سوالاتی که دانش‌آموزان کلاس به آنها پاسخ درست داده‌اند تعیین می‌شود سپس درصد این میانگین نسبت به تعداد سوالات امتحان محاسبه می‌گردد. که به طور کلی میزان موفقیت کلاس و معلم را در تحقیق هدف‌های درس نشان می‌دهد.

اهمیت تجزیه و تحلیل نتایج امتحان

  اگر تجزیه و تحلیل نتایج امتحان صورت نگیرد معلم نخواهد توانست از امتحان به ویژه امتحانات مرحله‌ای به عنوان وسیله‌ای برای کمک به بهبود یادگیری شاگردان و بهتر ساختن روشهای تدریس خود استفاده مؤثری به عمل آورد تجزیه و تحلیل نتایج امتحان مانند آیینه‌ای است که سطح یادگیری دانش‌آموزان و بازده فعالیت‌های معلم و کلاس را منعکس می‌کند.

   

فصل هشتم: ویژگیهای مطلوب آزمونها

هر نوع وسیله اندازه‌گیری باید ویژگی‌هایی را دارا باشد از میان این ویژگیها آن که از همه مهمتر و مورد تأکید متخصصان آزمون شناسی است دو ویژگی اعتبار و پایانی می‌باشد.

-  اعتبار (روایی)

-    منظور از اعتبار آزمون این است که آیا آزمون به عنوان یک وسیله اندازه‌گیری، برای اندازه‌گیری آنچه مورد نظر است مناسب می‌باشد یا نه. از آنجا که آزمون‌های مختلف برای مقاصد مختلف تهیه می‌شود اعتبارهای مختلفی وجود دارد.

-  اعتبار محتوا:

مختص امتحانات پیشرفت تحصیلی است و حاکی از این است که محتوای آزمون باید شامل یک نمونه دقیق از محتوای برنامه درسی و هدف‌های آموزشی باشند.

اگر معلم درس تاریخ بخواهد برای درس خود یک آزمون پیشرفت تحصیلی معتبر بسازد، آزمون او باید دربرگیرنده نمونه‌ای درست و دقیق از مطالبی که به دانش‌آموزان داده است باشد. در ضمن این آزمون نباید چیزی خارج از محتوا از محتوا و هدف‌های درس تاریخ این معلم اندازه‌گیری شود.

-  اعتبار صوری:

در صورتی یک آزمون دارای اعتبار صوری است که سوالات آزمون در ظاهر شبیه به موضوعی باشد که برای اندازه‌گیری آن تهیه شده است و از طریق یک بررسی نسبتاً سطحی از ظاهر سوالات تعیین شود.

گاه صورت ظاهر یک آزمون از لحاظ قابلیت پذیرش و معقول بودن آن آزمون برای آزمون شوندگان، دارای اهمیت است.

گروهی از داوطلبان خلبانی، یک آزمون ریاضی را که در آن مسایل مربوط به جریان با دو مصرف بنزین مطرح شده است، به آزمون ریاضی دیگری که مسایل را در قالب هزینه غلات یا فهرست مواد خام برای تهیه نوعی شیرینی بیان می‌کند ترجیح می‌دهند.

-  اعتبار پیش‌بینی:

هدف آن پیش‌بینی توفیق افراد در امر تحصیلی یا شغلی می‌باشد از آنجا که اعتبار پیش‌بینی همیشه نوعی ملاک مورد نظر است که نمرات آزمون پیش‌بینی را باید با آن مقایسه کرد به آن اعتبار ملاکی گفته می‌شود.

برای اسنکه تعیین کنیم که یک آزمون ورودی دانشگاه دارای اعتبار پیش‌بینی است یا نه، باید رابطه بین نمرات داوطلبان ورود به دانشگاه را در این آزمون با نمرات درسی که بعدها آنان در دروس دانشگاهی کسب می‌کنند مقایسه نماییم و ضریب همبستگی بین این دو دسته نمره را حساب کنیم.

  در مورد قدرت پیش‌بینی نمرات دوره راهنمایی تحصیلی برای پیش‌بینی موفقیت در دوره دبیرستان، و قدرت پیش‌بینی نمرات دوره دبیرستان برای توفیق در دانشگاه نیز، می‌توان همین کار را انجام داد.

-   اعتبار همزمان:

از مفاهیم بسیار نزدیک به اعتبار پیش‌بینی، اعتبار همزمان است.

تفاوت بین ایم دو نوع اعتبار تفاوت در زمان است نه تفاوت در نوع.

اگر به عوض مقایسه نمرات یک آزمون با نمرات آزمون دیگری که در آینده به دست خواهند آمد نمرات آزمون اول را با نمرات آزمون دیگری که همزمان با آزمون اول یا در فاصله کوتاهی بعد از آن اجرا می‌شود مقایسه کنیم، رابطه حاصل بین این دو آزمون مزمان اجرا شده، مبین اعتبار همزمان است.

-  پایایی

بر دقت اندازه‌گیری دلالت می‌کند می‌خواهیم بدانیم اگر آزمونی را برای اندازه‌گیری یک متغیر چند بار به کار بریم نتایج حاصل مشابهند یا متفاوت.

 منبع:

روانشناسی پرورشی، تألیف: دکتر  علی اکبر سیف

 گروه علوم اجتماعی منطقه ۱  -  مزینانی 

سایت: http://socialteh1.blogfa.com/post-13.aspx

/ 0 نظر / 274 بازدید