طرز نوشتن مقاله ی علمی و نقد کتاب

به نام خدای حکیم
مراحل عمومی نگارش مقاله علمی

الف: اقدامات مقدماتی

1. تصمیم گیری در مورد عنوان مقاله
 نگاه کلی : عنوان مقاله باید اشاره ایبه کلید واژه ای داشته باشد که ناظر بر کل مباحث مقاله باشد و در یک مفهوم کلی درعنوان اصلی مقاله منعکس شود.
 نگاه مشخص: عنوان مقاله باید اشاره به حرف اصلی   مقاله داشته باشد که در عنوان فرعی منعکس می شود.
1) مطالعه امکانات تحقیق وعملی بودن تحقیق (لازم است به سئوالات ذیل توجه شود):
2) آیا اطلاعات کتابخانهای در خصوص سئوال و موضوع اصلی تحقیق وجود دارد؟
3) آیا امکان نگارش مقاله باتوجه به محدود بودن زمان تعیین شده تحقیق و سایر محدودیت های کار تحقیق وجوددارد؟

4) چه مقدار سئوال اصلی مقاله مرتبط با موضوع درس و سابقه مطالعاتی محققاست؟

2. تهیه طرح کلی و نمودار تحقیق
سرفصل ها، عناوین فرعی هر فصل و احیانا زیرعنوان های عناوین فرعی مشخص شود بگونه ای که در یک صفحه کل کار در قالب یک طرح قابلرویت باشد.
3. نگارش حرف اساسی مقاله
حرف اساسی مقاله به خواننده توضیح میدهد که مقاله در مورد چه خواهد بود و چه نکته اساسی را نویسنده مقاله بیان می کند وبه عبارتی چه نکته جدیدی را نویسنده مقاله به مطالعات پیشین و یا اساسا به دانشبشری اضافه می کند.

ب. جمع آوری اطلاعات

 با افرادی که در رابطه با موضوع تحقیق مورد نظر شما، تجربه علمی گسترده دارند،   در خصوص روش انجام تحقیق، نظریه های مهم، کتابهای مهم و مسائل اساسی تحقیق مشورتشود. در صورتیکه تحقیق جنبه بین رشته ای دارد، با محققین چند حوزه مشورت شود.
   از جمع آوری اطلاعات پراکند پرهیز شود.
 مرور اجمالی بر کتاب ها، مقالات و   خلاصه مقالات در ارتباط با موضوع صورت بگیرد.
 مطالب همزمان با جمع آوری وارد   کامپیوتر شود و بر اساس فصول مربوطه و عناوین فرعی دسته بندی شود.

ج‌. نگارش متن اصلی مقاله

مقاله علمی دارای پنج جزء اساسی است که حتما با عنوان مستقل از هم متمایزشود:
1) مقدمه2) متن اصلی مقاله3) نتیجه گیری4) کتابنامهمنابع5) ضمائم و زیرنویس ها

ج 1. نگارش مقدمه

نظر به اینکه مقدمه و جمع بندی باید ناظر بر بدنه اصلی مقاله باشد، لازم است پساز پایان یافتن بدنه اصلی مقاله تدوین شود. نکاتی که در نگارش مقدمه باید بدان توجهکرد عبارتند از:
 در پاراگراف اول مقاله، عبارت های جذاب نسبت به موضوع (اهمیت   موضوع و نقش آن در حوزه اصلی تحقیق مثلا حوزه جامعه شناسی ارتباطات و فرهنگ) اصلیمقاله بکار گرفته شود.
 عبارات خلاصه ای که خواننده را متوجه موضوع اصلی مقاله   بکند در بخش اولیه مقدمه نگارش شود.
 مقدمه تاریخی که منعکس کننده مطالعات پیش   باشد و به نوعی منعکس کننده نظریه پردازان حوزه اصلی مقاله و سئوال اصلی مقاله باشدذکر شود.
 ارائه مطلب اساسی مقاله در یک پارگراف 
 در پاراگرف آخر مقدمه   اشاره اجمالی به مباحثی که مقاله به آن خواهد پرداخت، ضروری است.

ج 2. متن اصلی مقاله

متن اصلی تحقیق باید عناوین اساسی را که در نمودار کلی تحقیق پیش بینی شده دنبالکند، اگر چه در مسیر نگارش مقاله ممکن است تغییراتی در نمودار اولیه مقاله اعمال میشود.
ابتدا لازم است زیر هر یک از عناوین از قبل تدبیر شده، چند پارگراف توضیحینگارش شود و به مرور با تکیه بر اطلاعات جمع آوری شده مطالب توسعه داده شود.
متناصلی مقاله باید به دو قسمت به هم مرتبط تقسیم شود:
1) بخش نظری: در این بخش، 1) مفاهیم کلیدی تحقیق، 2) حوزه مطالعاتی تحقیق، 3) نظریه های بزرگ مربوط به سئوالاصلی مقاله 4) و نظریه های خاص که بصورت مشخص مرتبط با سئوال اصلی مقاله باشد همراهبا مباحث ترکیبی که ابعاد مختلف موضوع مورد بحث را تبیین می کند، مطرح می شود.
2) بخش عملی: در بخش عملی تحقیق با استفاده از پشتوانه های نظری مقاله، سئوالاصلی تحقیق در قالب مطالعات اسنادی و کتابخانه ای و یا در قالب مطالعه میدانی موردبررسی قرار می گیرد.
نکته مهم: بین مباحث نظری و عملی مقاله ارتباط معناداریبرقرار شود و از ارائه مطالب بصورت جزائر جدا افتاده و بدون ارتباط با یکدیگر پرهیزشود.

ج 3. نگارش نتیجه گیری نهائی

 لازم است جمع بندی هماهنگی از مباحث مختلف متن اصلی مقاله در ارتباط با سئوال   اصلی مقاله، ارائه شود.
 بین خلاصه کردن و استنتاج قاعده مند مطالب مقاله تفاوت   وجود دارد.
 در بخش نتیجه گیری، تلاش می شود با تکیه بر سئوال اصلی مقاله و   مباحث مطرح شده، قواعد کلی، نظریه ها و دیدگاه های منتزع از مطالعات تحقیق منعکسشود.
 دیدگاه نهائی نویسنده نیز در نتیجه گیری پایانی طرح می شود. 

نکته مهم: بین مطالب مطرح شده در مقدمه، متن اصلی مقاله و نتیجه گیری باید یکارتباط منطقی وجود داشته باشد.

ج 4. کتابنامه و کیفیت ارجاعات به سایر کتب و مقالات و تدوین کتابنامه پایانیمقاله

در متن مقاله انواع ارجاعات وجود دارد:
 نقل قول مستقیم: نقل قول مستقیم   حتما باید داخل گیومه قرار گیرد و در پایان نقل قول با ذکر (فامیل نویسنده، سالانتشار مطلب و صفحه) مطلب را به اتمام رساند. می توان قبل از نقل قول ارجاع رابصورت ذیل ذکر نمود:
استیفن والت (1992:323) انقلاب را "از بین بردن یک دولتمستقل توسط اعضا همان جامعه و جایگزین کردن دولت جدید مبتنی بر نظام سیاسی جدید" تعریف کرده است.
 نقل قول غیر مستقیم: در نقل قول غیر مستقیل ساختار جمله بندی   عوض می شود و حتی اصطلاحات و الفاظ تغییر می کند. در چنین مواردی صرفا "قامیلنویسنده و سال انتشار مطلب" مثلا (گیدنز، 1999) ذکر می شود.
 ارجاع به چندین   نویسنده: برای اشاره به یک مطلب گاهی نام چند نویسنده به ترتیب سال انتشار مطلب ذکرمی شود، تا گستردگی توجه به موضوع مورد نظر و توجه نویسنده به مطالعات پیشین منعکسشود. مثلا بعد از یک پاراگراف و یا یک مفهوم خاص نوشته می شود (دورکیم، 1976،مارکس، 1980، وبر، 1982، فیدرستون، 1989، گیدنز، 1999 و هال، 2000).

روش تنظیم کتابنامه

 در ساختار کلی کتابنامه به نکات ذیل توجه شود: 
1. رعایت ترتیب الفباء
2. در مورد هر نویسنده ترتب زمانی رعایت شود .
3. در صورتی که منبع مربوط به ژرنالو یا مجموعه مقالات و یا دائره المعارف است، ص ص نوشته شود.
 کتابنامه   کتاب
فامیل، حرف اول اسم، سال انتشار، عنوان کتاب، شهر محل انتشار کتاب،ناشر
دو نمونه:
1. آلبرو، مارتین (1380) عصر جهانی: جامعه شناسی پدیده جهانیشدن، ترجمه نادر سالارزاده و بیتا اسکندی نژاد، تهران، موسسه انتشارات آزاداندیشان.
2. بهکیش، م. م. (1380) اقتصاد ایران در بستر جهانی شدن، تهران، نشرنی.

 کتابنامه مقاله 
فامیل، حرف اول اسم، سال انتشار، عنوان مقاله، نام ژرنال،شماره ژرنال، شماره صفحه به صورت ص ص
Dyer, C. H. (1993) Eco-Cultures: Global Culture in the Age of Ecology, in Journal of International Studies, vol. 22 (3), pp. 483-501.
فروید، ز. (1382) ورای اصلی لذت، ترجمه یوسف اباذری، ارغنون، شماره 21، ص ص 25-81.

توجه داشته باشید که تنظیم کتابنامه و ارجاع به دائره المعارف، وب سایت هایکامپیوتری و ... از همین ساختار کلی تبعیت می کند ولی در هرکدام اختصاصات خاصی وجوددارد که لازم است به منابع تفصیلی در خصوص شیوه نگارش کتابنامه و ارجاعات مراجعهکنید.

ج 5. زیر نویس ها و ضمائم
 مطالبی که نیازمند توضیح می باشد و توضیح آن در   متن موجب انقطاع مباحث مقاله می شود، در زیر نویس توضیح داده می شود.
 اساسا   هر گونه مطلب توضیحی که اشراف خواننده را بر مطلب توسعه می دهد و درج آن در متنمقاله موجب پیچیدگی یا بریدگی مباحث می شود، می تواند در زیر نویس نگارش شود.
   معادل انگلیسی اصطلاحات در زیر نویس نوشته شود (از آوردن کلمات انگلیسی در متنمقاله پرهیز شود و نام نویسندگی خارجی و اصطلاحات به زبان اصلی در زیر نویس آوردهشود).  توضیحات یا باید در زیر صفحه نوشته شود و یا در پایان مقاله آورده شود   (زیر نویس در زیر صفحه رجحان دارد) منتهی حتما باید ملتزم به یکی از این دو سیستمشد و در کل مقاله از آن استفاده نمود.
 ضمائم مقاله مثل نمونه پرسشنامه، بعضی   جداول مربوط به تحقیق و ... بعد از کتابنامه آورده شود.

د. کنترل نهائی کار و ویرایش نهائی تحقیق
 نگارش املائی و ادبی را کنترل   کنید
 نظم عبارت ها را کنترل کنید 
 ارتباط فصول مختلف مقاله را با هم بررسی   کنید
 ارتباط بین مقدمه، متن اصلی مقاله و نتیجه گیری مقاله را بازنگری   نمائید.
 در هر فصل ارتباط بین پاراگراف ها را کنترل کنید. 
 ارتباط بین   منابع ارجاع داده شده و کتابنامه را کنترل کنید.

ح. نگارش خلاصه مقاله در یک پاراگراف
خلاصه مقاله ای در 150 کلمه تنظیم کنیدکه مطالب ذیل را در بر داشته باشد:
 1)اشاره ای به سئوال اصلی مقاله  2)مطالباصلی مقاله  3)جمع بندی نهائی مقاله  4)روش تدوین خلاصه و نقد کتاب

1. ویژگی های شکلی:
مشخصات کتابنامه ای کتاب در قسمت بالای مقاله نوشتهشود.
در پاراگراف اول مقاله نام نویسنده کتاب و عنوان کتاب ، همراه با نگاهکلی نگارنده به کتاب، خوانندگان اصلی کتاب و ارزیابی کلی ذکر شود.
متن نگارششده به دو قسمت عمده تقسیم شود:
بخش توصیفی تحلیلی: 70 در صد نقد و خلاصه راشامل می شود
بخش ارزیابی و نقد: 30 درصد نقد و خلاصه را شامل می شود.
تعداد کلمات نقد و خلاصه بین 700 تا 1000 کلمه باشد (سه تا چهار صفحه A4).

2. بخش توصیفی به سئوالات زیر پاسخ می دهد:
 نقطه نظرهای فرضی نویسنده   چیست؟
 نقطه نظر های نویسنده ممکن است بصورت صریح بیان نشود ولی در تحلیل مطالب   و استفاده عملی از دیدگاه ها انتزاع شود.
 معمولا نقطه نظرات فرضی نویسنده در   مقدمه کتاب نوشته می شود.
 نقطه نظرهای اصلی نویسنده چیست؟ 
 این نوع مطالب   نیز ازتوضیحات و تصریحات مقدمه اتخاذ می شود..
 ارتباط کتاب را با کتابهای   مشابه در رابطه با موضوع اصلی کتاب، مورد بررسی قرار دهید.
 چه مباحث تکمیلی   در این کتاب در مقایسه با کتابهای مشابه مطرح شده است؟
 آیا این کتاب اطلاعات   جدیدی را به حوزه مطالعاتی مربوطه اضافه کرده است؟
 آن اطلاعات جدید   چیست؟
 آیا کتاب در موضوع خود منحصر به فرد است؟ 
 این کتاب برای چه نوع   خوانندگانی بیشتر مورد استفاده خواهد بود؟
 با چه معیار اساسی کتاب را می توان   مورد قضاوت قرار داد؟
 آیا نویسنده در توسعه دیدگاه های اصلی خود موفق بوده   است؟ توضیح دهید.

/ 1 نظر / 183 بازدید
سامان

سلام عالیه واسه تحقیقم استفاده کردم. ممنون میشم اگه مشخصات 5کتاب و5مقاله روهم تووبلاگ خودت بذاری واسه درس شیوه ارایه میخوام. [گل]