روش تدریس
ساعت ۱۱:٢٧ ‎ب.ظ روز جمعه ۱۳۸٩/٩/٥   کلمات کلیدی: رو ش تدریس

باسمه تعالی

 امروزه در بسیاری از کشورها، ایده‌ی متداول آن است که آموختن دروس، باید برای دانش آموزان لذت بخش باشد تا تدریس و آموختن آن از سوی معلم و دانش آموز به سهولت انجام گیرد. هدف مهم در آموزش، انگیزش علایق در دانش آموزان است نه ارزش گذاری، زیرا به عنوان مثال در درس جغرافیا، افراد مختلف برای خود ارزش‌های مختلفی دارند و ما باید کاری کنیم که دانش آموزان، ملل دیگر را درک کرده و به آن‌ها احترام بگذارند. دبیران محترم با توجه به اهمیت دو مطلب مهمی که در بالا آورده شد. لازم است جهت رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده‌ی خود، به علاقمند کردن دانش آموزان به درس مربوطه و کاربردی کردن دروس به طوری که آنان برای دانستن مطالب، احساس نیاز داشته باشند، توجه کافی نمود. در این راستا موضوع روش تدریس، و انتخاب مناسب‌ترین روش، جهت رسیدن به بازدهی مطلوب در امر تدریس؛ بسیار حایز اهمیت است. به همین دلیل، با استفاده از کتاب و مقالات موجود و تجربه‌ی شخصی، به روش های تدریسی که معمولاً امکان استفاده از آن‌ها در کلیه‌ی رشته‌ها وجود دارد، اشاره می‌نماییم.

 1- روش سخنرانی: در این روش که یکی از قدیمی‌ترین و متداول‌ترین روش‌های تدریس در بسیاری از علوم است، معلم، مطالبی را که به طور ذهنی یا نوشتاری و حتی فیلم و اسلاید و ... از قبل تهیه نموده، ارائه می نماید و دانش آموز باید فقط یک جفت گوش شنوا داشته باشد. سکوت دانش آموزان، از مقررات قطعی این روش است چرا که هرگونه سؤالی که از طرف دانش‌اموزان مطرح شود؛ باعث به هم خوردن نظم فکری معلم شود. پس به آنان تأکید می‌شود که هرگونه سؤالی را پس از اتمام درس، بپرسند. البته برخی از معلمان، نیز قدری تخفیف قایل شده‌اند و از دانش‌اموزان می‌خواهند که هر وقت سؤالی برایشان پیش آمد، بپرسند.ارزشیابی در این روش به صورت سنتی و مربوط به حیطه‌ی اول یادگیری یعنی حیطه‌ی «دانش» است. ایرادات: این روش، بازده خوبی ندارد و تنها به حضور فیزیکی دانش آموز می‌اندیشد.

2- روش بیان افکار و ایده‌های آنی(بارش مغزی): در این روش معلم به نظرات دانش آموزان توجه می‌کند و در مورد موضوعات تدریس خود، ابتدا از آنان می‌خواهد که هرچه به ذهنشان می‌رسد در این مورد بگویند و او نیز آن مطالب را هرچند ناصحیح یا حتی مضحک باشد روی تابلو می‌نویسد. البته کنترل کلاس به دست معلم است که حرف‌های دور از شأن کلاس گفته نشود. این مطالب توسط معل دسته‌بندی می‌شود و از آن ها نتایج لازم در جهت تدریس معلم گرفته می‌شود. نکته‌ی قابل توجه آن است که باید از همه‌ی دانش آموزان بخواهیم که در بحث شرکت کنند. پس از حدود ده دقیقه دانش آموزان به مرتب کردن نتایج، مشغول می‌شوند. به عنوان مثال اگر موضوع زلزله باشد، باید مطالب در دسته‌های: علل وقوع، خسارات وارده، مکان وقوع و ... مرتب شوند. در این روش به دلیل مشارکت آزادانه‌، دانش آموزان خوشحال هستند و احساس خستگی نمی‌کنند. ارزشیابی در این روش می‌تواند، اختصاص دادن یک یا دونمره یا بیش‌تر در هر جلسه، به دانش آموزانی که فعالیت‌های مناسبی داشته‌اند، باشد و به این ترتیب حس مشارکت وهمکاری را تقویت نمود.

 3- روش مطالعه‌ی موردی: این روش در برخی از دروس، به خصوص آن‌هایی که امکان استفاده از آزمایشگاه، یا بازدید میدانی و یا مطالعات کتابخانه‌ای دارند، قابل استفاده است. در این روش راه توسط معلم نشان داده می‌شود و توسط دانش‌آموز به انجام می‌رسد تا مطالب مناسبی، جهت توضیح یک موضوع، تهیه گردیده و ارائه شود. برای این کار که به تحقیق و جستجو، نیاز دارد؛ باید فرصت کافی در نظر گرفت. در مناطق روستایی که امکان استفاده از امکانات زیادی نیست می‌توان این حس را با پرسش‌های کوتاه پاسخ، مطرح نمود به عنوان نمونه، در مورد درس جغرافیا از دانش آموز می‌پرسیم قنات چیست؟ پاسخ درستی از جانب آنان نمی‌شنویم! پس تأکید می‌کنیم که برای جلسه‌ی آینده از پدران خود راجع به این موضوع تحقیق کنید و پاسخ دهید. به این ترتیب اولیاء دانش آموزان نیز در امر تحصیل دانش‌آموزان دخالت داده می شوند، ضمن آن‌که در جلسه‌ی بعد، دانش‌آموزان، با شوق فراوان، مایل به توضیح در این مورد هستند. ارزشیابی در این روش، در چند مرحله یعنی تعیین موضوع، جمع‌آوری داده‌ها، دسته‌بندی داده‌ها و ... در نظر گرفته می‌شود.

4- روش مباحثه: در این روش باید مباحثی انتخاب شوند که امکان وجود نظرات موافق ومخالف وجود داشته‌باشد. به عنوان مثال موردی که به طور عملی دردرس جغرافیا، مورد استفاده قرار گرفته است، مطرح می‌شود. در درس مربوط به عشایر پس از آشنایی ابتدایی دانش‌آموزان از چگونگی زندگی عشایر، از آن‌ها پرسیده‌می‌شود به نظر شما عشایر باید به همین صورت کوچ نشین باشند و یا یکجا نشین شوند؟ گروهی موافق گزینه‌ی اول و گروهی مخالف هستند، از آن ها می‌خواهیم که با رعایت نظم، نظرات خود را بگویند. آن‌گاه با دلایلی منطقی، مسایل و مشکلات زندگی کوچ نشینی را مطرح نموده و بلافاصله زمانی که نظر اغلب دانش آموزان تحت تأثیر سخنان ما، جهت مخالف گرفت؛ ادامه‌می‌دهیم، اما اگر یک‌جانشین شوند ما با کمبود لبنیات و گوشت روبه‌رو می‌شویم، و دوباره این بحث قوت می گیرد و ادامه پیدا می‌کند. تا زمانی که به نتیجه‌ی منطقی برسد. مهم‌ترین نتیجه‌ی این روش آن است که،‌ به یادگیری پایدار دست می‌یابیم و مطالب این جلسه، هیچ‌گاه از خاطر دانش‌آموزان، پاک نمی‌شود. ارزشیابی در روش مباحثه‌ای، یا به صورت ارزش گذاری با نمره است و یا می‌تواند به صورت تشویق لفظی (آفرین) دانش آموزانی باشد که نظرات منطقی و صحیح‌تری ارائه داده‌اند و یا از سخنان دوستان خود نتیجه‌ی درستی گرفته‌اند.

5- روش تدریس گروهی: در این روش سعی بر این است که گروه‌های دانش آموزی، با تکیه بر مطالب کتاب و با تعاون و همکاری با اعضای گروه خود به درک مطلب، نایل شوند. روش‌ تدریس گروهی به چند دلیل قابل اهمیت است؛ اول این‌که به دانش آموزان فرصت می‌دهد اطلاعات و ایده‌های خود را با یکدیگر مبادله نمایند. دوم به دانش آموزان، تقسیم وظایف و سازماندهی کار را می‌آموزد و آنان را برای کارهای گروهی آماده می‌سازد. سوم از تحلیل نیروی دانش‌آموزان، جلوگیری می‌کند و آنان را فعال و پرکار بار می‌آورد، و در نهایت می‌تواند به یادگیری پایدار بیانجامد. در سیستم آموزشی کشور انگلستان، کتاب درسی محور نیست، و معلم می تواند مطالب مشخص شده‌ و سرفصل‌های تعیین شده را به هر وسیله‌ای که تشخیص دهد برای دانش آموز مناسب است، به دانش آموزان بیاموزد. ما نیز، با توجه به مطالب درسی، امکانات و خواست دانش‌آموزان، خواهیم توانست همان مطالب کتاب را به گونه‌ای که سازگاری بیش‌تری با محیط و تعداد دانش‌آموزان و عملکرد آنان دارد، مورد استفاده قرار داده و حداکثر بازده را داشته‌باشیم.

همکاران محترم می توانند جهت آشنایی با روش‌های دیگری چون: روش نمایشی، مذاکره، نمایش فیلم، ایفای نقش، بازدید علمی، اکتشافی و حل مسئله، به کتاب راهکارهای آموزش جغرافیا، تألیف سیاوش شایان، مهدی چوبینه و منصور ملک عباسی، چاپ و صحافی دانشگاه الزهراء، تهران 1377. مراجعه نمایند.

فاطمه دهقان نژاد گروه جغرافیای منطقه جی آذرماه 1389